خوراكى و نه پرخوراكى كه به اسراف و تبذير منجر شود ، بى خوراكى انسان را به سستى و ضعف مىكشاند ، و پرخورى موجب اسراف مىگردد و اسراف كنندگان اهل آتشند أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ « 1 » و همچنين پرخورى باعث تبذير مىشود و اهل آن برادران شيطان هستند . « إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ » « 2 » دين اسلام جامع ترين وكاملترين اديان است و بايد به تمام شئون انسان رسيدگى كند جامعترين و كوتاه ترين تعريف دربارهء دين و مذهب اين است كه دين آئين حيات و آئين زندگى است . اين تعريف از سوره انفال آيه 24 قابل استفاده است . « يا ايها الذين آمنوا اسْتَجيبُوا لِلّه وَ لِلرَّسُولِ اذا دَعاكُمْ لِما يُحْييكُم . . . » : « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد خدا و رسول او را هنگامى كه شما را به سوى آنچه به شما حيات و زندگى مىبخشد دعوت مىكنند ، اجابت كنيد » . خدا و رسول ما را به چيزى دعوت مىكنند كه ما را حيات مىبخشد و اين حيات اعم از مادى و معنوى است ، از اين رو بايد هم به امور زندگى مادى و دنيوى كه خوردن و آشاميدن است برسد و هم به امور معنوى و اخروى بپردازد « 3 » و بحث ما در اين فراز راجع به قسمت اول و يكى از مسائل زندگى مادى است كه بى ارتباط با

--> ( 1 ) . سوره مؤمن ( غافر ) ، آيه 43 . ( 2 ) . سوره اسراء ، آيه 27 . ( 3 ) . در قرآن هم سخن از زندگى و حيات مادى است مثل « اعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ يُحْىِ الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها . . . » ( حديد 17 ) « بدانيد خدا زنده مىكند زمين را بعد از مرگش . . . » و هم زندگى و حيات معنوى « أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشي بِهِ فِي النّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِج مِنْها . . . » ( انعام 122 ) « آيا كسى كه مرده بود و زنده‌اش كرديم و حياتش بخشيديم و نورى برايش قرار داديم تا با آن راه رود مثل كسى است كه در تاريكيها است و خارج از آن نمىشود . . . » شأن نزول آيه را بعضى در مورد حمزه كه با ايمان آوردن زنده شد و بعضى عمارياسر گفته‌اند در برابر ابوجهل كه مرده‌اى بود و زنده نشد و در تاريكى ماند و همچنين قرآن درباره هر دو حيات مادى و معنوى سخن مىگويد « . . . وَ مَنْ احياها فكانّما احيا الناس جميعا . . . » ( مائده 32 ) « كسى كه نفسى را زنده كند مثل اين است كه همه مردم را حيات بخشيده است » ( در تفسير نور الثقلين جلد 1 ذيل همين آيه امام صادق ( عليه السلام ) به هر دو حيات ) اشاره فرموده‌اند ) . .